Mikrobiota to zespół wszystkich mikroorganizmów zasiedlających ludzki organizm. Największa koncentracja tych drobnoustrojów znajduje się w jelitach, a kolonizacja tego obszaru rozpoczyna się już w pierwszych sekundach po narodzinach. Skład mikrobioty jelitowej może się zmieniać pod wpływem czynników takich jak dieta, infekcje, stosowanie antybiotyków czy stres. Zdrowa, zrównoważona mikrobiota odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu prawidłowej pracy organizmu, wspomagając procesy trawienia, przyczyniając się do regeneracji nabłonka jelitowego i regulując funkcje układu odpornościowego. Aby utrzymać prawidłową mikrobiotę jelitową często sięgamy po pro- i prebiotyki.
Probiotyki są to żywe mikroorganizmy, które wywierają korzystne skutki zdrowotne. Właściwości probiotyczne wykazują: szczepy z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium oraz Saccharomyces boulardii. Aby szczep został uznany za probiotyczny, musi przejść szereg badań potwierdzających jego pozytywne działanie, a oprócz nazwy rodzajowej i gatunkowej musi posiadać oznaczenie literowo-cyfrowe np. Lactobacillus rhamnosus GG, Lactobacillus acidophilus LA02, Bifidobacterium bifidum, Bifidobacterium lactis lub Saccharomyces cerevisiae spp. boulardii. Probiotyki są dostępne na rynku najczęściej w formie suplementów diety.
Przy zakupie probiotyku należy zwrócić uwagę, czy na opakowaniu lub w ulotce jest informacja dotycząca występującego rodzaju drobnoustroju pro biotycznego i jego konkretny szczep (np. Saccharomyces boulardii CNCM I-745) i co za tym idzie jego zalecane zastosowanie oraz sposób przechowywania. Większość probiotyków można przechowywać w temperaturze pokojowej, niektóre jednak wymagają przechowywania w lodówce. Probiotyki są dostępne w różnych formach, takich jak kapsułki, proszki, tabletki i płyny.
Istotnie ważne jest, aby osoby z PKU przed zastosowaniem probiotyku sprawdziły jego skład – dość często kapsułka w swoim składzie zawiera żelatynę – składnik niedozwolony w diecie niskofenyloalninowej. Wydaje się, iż bezpieczniejszą formą probiotyku dla osób z PKU są krople lub proszek (w saszetkach). Należy pamiętać, iż przed użyciem powinniśmy sprawdzić skład produktu.
Probiotyki stosuje się w różnych sytuacjach, aby wspierać mikroflorę jelitową. Najczęściej zaleca się je w trakcie i po antybiotykoterapii, w przypadku problemów trawiennych, takich jak biegunka czy zaparcia, a także w celu wzmocnienia odporności. Istnieją również przeciwwskazania do stosowania probiotyków np. ciężkie zaburzenia odporności, przerost flory bakteryjnej jelit czy alergie pokarmowe. Dlatego ważne jest aby przed włączeniem probiotyków do diety skonsultować się z lekarzem.
Nie ma dowodów naukowych potwierdzających skuteczność danych szczepów probiotycznych u osób z PKU, dlatego wydaje się słuszne, aby przy wyborze odpowiedniego preparatu probiotycznego kierować się zaleceniami jak dla zdrowej populacji, zwracając szczególną uwagę na skład produktu.
Prebiotyki są to składniki nieulegające trawieniu, które są pożywką dla probiotyków i działają stymulująco na ich wzrost, co wywiera korzystne działanie na ludzki organizm. Prebiotyki są naturalnie obecne w niektórych pokarmach, takich jak warzywa, owoce i zboża, ale również mogą być dodawane do produktów spożywczych oraz suplementów. Główne rodzaje prebiotyków to inulina występująca naturalnie w cykorii, czosnku, cebuli, szparagach, karczochach; fruktooligosacharydy (FOS) i galaktooligosacharydy (GOS) występujące naturalnie w cebuli, czosnku, szparagach, bananach, cykorii; pektyny występujące naturalnie w jabłkach, owocach cytrusowych, mango,
marchwi, śliwkach, morelach, agreście, porzeczkach, winogronach; skrobia oporna występująca w niedojrzałych zielonych bananach, surowych ziemniakach – jej zawartość znacząco wzrasta w ugotowanych i następnie ostudzonych produktach skrobiowych, takich jak np. ziemniaki, ryż, kasze i makarony; laktuloza; arabinoksylany oraz laktitol.
Decydując się na suplementację, warto pamiętać, że probiotyk i prebiotyk to dwa różne rodzaje preparatów, które mają na celu wspomaganie zdrowia jelit i układu odpornościowego poprzez wpływanie na mikroflorę bakteryjną. Podstawową różnicą jest — jak już wspomniano — że
probiotyki to organizmy żywe, podczas gdy prebiotyki stymulują wzrost i aktywność bakterii w przewodzie pokarmowym. Dlatego jeśli chcesz, aby wybrany preparat działał na obu płaszczyznach, wybierz synbiotyk- pamiętaj jednak, żeby sprawdzić skład pod kątem substancji zakazanych w diecie PKU.
Mówiąc o pro- i prebiotykach warto wspomnieć o dość rozpowszechnionym w ostatnich latach preparacie – colostrum, znanym także jako siara bydlęca lub siara mleka krowiego. Colostrum jest to pierwsza wydzielina gruczołów mlekowych ssaków pojawiająca się zaraz po porodzie. Ma żółtawy kolor i gęstszą konsystencję niż zwykłe mleko oraz zawiera duże ilości przeciwciał, witamin, enzymów oraz białek o właściwościach immunomodulujących. Z tego względu colostrum jest niezwykle cenne nie tylko dla nowo narodzonych zwierząt, ale i dla ludzi, szczególnie w formie suplementu diety. Colostrum zawiera około 40 – 70% białka w suchej masie, dlatego pomimo swoich dobroczynnych właściwości nie jest polecana dla pacjentów chorujących na fenyloketonurię.
Podsumowując, pre – i probiotyki odgrywają kluczową rolę we wsparciu układu pokarmowego, wspieraniu odporności i poprawie ogólnego samopoczucia. Regularne ich stosowanie, zwłaszcza po kuracjach antybiotykiem i w sytuacjach osłabienia zdrowia, może przynieść wiele
korzyści zdrowotnych. Korzystając z takich produktów zawsze należy skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia czy występują wskazania do ich stosowania oraz sprawdzić skład – czy nie zawiera substancji niedozwolonych w diecie niskofenyloalaninowej!!