Alkohol to organiczny związek chemiczny z grupą hydroksylową -OH. Najpopularniejszy w tej grupie jest alkohol etylowy (C2H5OH). Alkohol ma znaczący negatywny wpływ na zdrowie ze względu na swoje psychoaktywne, toksyczne i uzależniające właściwości.
Należy pamiętać, że alkohol, niezależnie od dawki, jest substancją szkodliwą dla zdrowia, a także ma działanie uzależniające. Nie określono dotąd dawki całkowicie bezpiecznej, czyli takiej, która gwarantowałaby zupełny brak negatywnych konsekwencji spożywania alkoholu dla zdrowia.
Wpływ alkoholu na poszczególne układy i narządy:
• WPŁYW ALKOHOLU NA UKŁAD KRĄŻENIA. Spożywanie alkoholu wiążę się z ryzykiem rozwoju nadciśnienia tętniczego, a co za tym idzie wzrasta ryzyko zawału serca i udaru mózgu.
• WPŁYW ALKOHOLU NA UKŁAD POKARMOWY ORAZ WĄTROBĘ I TRZUSTKĘ. Alkohol wykazuje działanie silnie drażniące na jamę ustną, przełyk czy żołądek. Co prowadzić może do zapalenia błony śluzowej żołądka, choroby wrzodowej i nieżytu żołądka. Osoby uzależnione od alkoholu są narażone na rozwój przewlekłego zapalenia trzustki. Uszkodzeniu ulega również wątroba, odpowiedzialna za wchłanianie alkoholu. Dane podają, że nawet 90% uzależnionych od alkoholu ma stłuszczenie wątroby, na skutek gromadzenia się tłuszczu w komórkach wątroby (zaburzony jest transport tłuszczu.) U 15-30% używających alkoholu dochodzi do marskości wątroby.
• WPŁYW ALKOHOLU NA UKŁAD NERWOWY. objawia się m.in. uszkodzeniem osłonek w nerwach obwodowych (tzw. polineuropatia: zaburzenia czucia, nerwobóle, skurcze mięśni). Alkohol ma działanie toksyczne na mózg, powoduje zanik komórek nerwowych. Sprzyja rozwojowi zaburzeń o podłożu psychicznym – psychoza i otępienie alkoholowe. Nadmierne spożywanie alkoholu zaburza też procesy pamięciowe.
• WPŁYW ALKOHOLU NA UKŁAD ODDECHOWY. Alkohol niekorzystnie wpływa na leukocyty, powodując obniżenie odporności, co z kolei jest przyczyną częstych infekcji bakteryjnych i wirusowych (np. zapalenia płuc, gruźlicy).
• WPŁYW ALKOHOLU NA UKŁAD HORMONALNY. Alkohol niekorzystnie wpływa na funkcjonowanie układu hormonalnego – przejawia się to zaburzeniami cyklu
miesiączkowego u kobiet czy nawet przedwczesną menopauzą, a u mężczyzn niższym poziomem testosteronu.
• WPŁYW ALKOHOLU NA UKŁAD MOCZOWY. Odnotowuje się tutaj niewydolność nerek oraz podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi (dna moczanowa).
• RYZYKO ROZWOJU NOWOTWORÓW. Związane jest to z obniżeniem funkcji układu odpornościowego organizmu. Alkohol zwiększa ryzyko raka krtani, jamy ustnej, raka piersi oraz nowotworu odbytu.
• WPŁYW NA SKÓRĘ. Alkohol znacząco przyspiesza proces starzenia się. Powoduje powstawanie większej ilości zmarszczek, skóra traci elastyczność, jędrność, staje się
sucha. Dzieje się tak ponieważ alkohol powoduje stan odwodnienia. Dodatkowo pojawiają się rozszerzone naczynka, rumień, zaczerwienie twarzy. Spożywanie alkoholu
wiąże się z niedoborem wielu ważnych witamin i minerałów, które mają znaczący wpływ na wygląd i kondycję skóry.
• WPŁYW ALKOHOLU NA MASĘ CIAŁA. Alkohol wpływa na rozwój otyłości –osoby regularnie spożywające alkohol (szczególnie w dużych ilościach) są bardziej narażone na występowanie nadwagi i otyłości w porównaniu do osób pozostających w abstynencji lub pijących alkohol okazjonalnie. Picie alkoholu przyczynia się też do większego spożycia pokarmów (np. przekąsek), a sam alkohol też jest kaloryczny! Półlitrowa butelka wódki to ponad 1100 kcal! W porównaniu do osób niepijących lub pijących okazjonalnie u osób regularnie spożywających alkohol częściej występuje otyłość trzewna (tzw. brzuszna), która sprzyja powikłaniom metabolicznym.
• ALKOHOLOWY ZESPÓŁ PŁODOWY (FAS– Fetal Alcohol Syndrome). Alkohol spożywany przez kobietę w ciąży może wywoływać u płodu wiele niekorzystnych, długotrwałych zmian, od znacznych anomalii morfologicznych i niedorozwoju umysłowego po subtelne zaburzenia poznawcze, a także zaburzenia zachowania. Najpoważniejszym uszkodzeniem płodu związanym ze spożywaniem alkoholu przez ciężarną matkę jest FAS, Alkoholowy Zespół Płodowy.
Rozpoznaje się je wtedy, gdy u dziecka wystąpią następujące zjawiska:
• opóźnienie wzrostu płodu i noworodka,
• uszkodzenie OUN, objawiające się takimi zaburzeniami neurologicznymi, jak opóźnienie rozwoju,
• zaburzenia zachowania,
• obniżenie sprawności intelektualnej i deformacja czaszki lub mózgu,
• charakterystyczny wygląd twarzy z małymi szparami powiekowymi, cienka górna warga, wydłużeniem i spłaszczeniem rynienki górnej wargi
UZALEŻNIENIE OD ALKOHOLU
Zespół uzależnienia od alkoholu (F10.2), zgodnie z kryteriami zawartymi w międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD 10 należy definiować jako wystąpienie przynajmniej trzech z następujących objawów, w okresie przynajmniej jednego miesiąca lub w ciągu ostatniego roku w kilkukrotnych okresach krótszych niż miesiąc:
• silne pragnienie lub poczucie przymusu picia („głód alkoholowy”),
• upośledzenie zdolności kontrolowania zachowań związanych z piciem (upośledzenie zdolności powstrzymywania się od picia, trudności w zakończeniu picia, trudności w ograniczaniu ilości wypijanego alkoholu),
• fizjologiczne objawy zespołu abstynencyjnego w sytuacji ograniczenia lub przerywania picia (drżenie, nadciśnienie tętnicze, nudności, wymioty, biegunka, bezsenność, niepokój, w krańcowej postaci majaczenie drżenne) lub używanie alkoholu w celu uwolnienia się od objawów abstynencyjnych,
• zmieniona (najczęściej zwiększona) tolerancja alkoholu, potrzeba spożywania zwiększonych dawek dla osiągnięcia oczekiwanego efektu,
• koncentracja życia wokół picia kosztem innych zainteresowań i obowiązków,
• uporczywe picie alkoholu mimo oczywistych dowodów występowania szkodliwych następstw picia.
Uzależnienie od alkoholu, czyli tzw. alkoholizm, jest chroniczną, postępującą i potencjalnie śmiertelną chorobą. Może ona jednak być powstrzymywana, jeżeli osoba uzależniona podejmie systematyczną terapię w placówce odwykowej.
Czy istnieje bezpieczna dawka alkoholu?
Eksperci Światowej Organizacji Zdrowia podkreślają, że żadna ilość alkoholu nie jest całkowicie bezpieczna dla zdrowia. Istnieją jednak orientacyjne wartości, które wiążą się z niższym ryzykiem negatywnych skutków. Dla osób, które mimo ostrzeżeń decydują się na spożywanie alkoholu, przyjmuje się, że przekraczanie około 40 g czystego etanolu dziennie u mężczyzn (ok. 4 standardowe porcje) oraz połowy tej ilości u kobiet zwiększa ryzyko poważnych problemów zdrowotnych.
• butelka 0,5 l piwa to 2 porcje alkoholu.
• butelka 0,75 l wina to 7,5 porcji alkoholu.
• butelka 0,5 l wódki to 17 porcji alkoholu.
Limity te nie oznaczają, że spożycie alkoholu jest bezpieczne – każda ilość niesie ryzyko negatywnych konsekwencji zdrowotnych.
Alkohol działa na organizm osoby chorej na fenylkoetonurię, tak samo jak na osobę zdrową.
Alkohole nie zawierają fenyloalaniny.
Wyjątkiem jest piwo, które zawiera 15 mg Phe / 100 g. Należy również unikać alkoholi i drinków, które zawierają jaja, mleko.
Choć zalecana jest całkowita abstynencja, wiadomo jednak, że w praktyce życie pisze inne scenariusze i czasami zdarzają się sytuacje, w których alkohol jest spożywany. Z tego względu w wyjątkowych sytuacjach należy zwrócić uwagę na to, że chory na fenyloketonurię powinien wybierać takie napoje, w których nie ma fenyloalaniny, a nie likiery czy piwo. W tabeli poniżej przedstawiono zawartość PHE w popularnych napojach alkoholowych.
Zawartość PHE w popularnych alkoholach w 100 ml:
Wódka – 0 mg
Piwo – 15 mg
Wino – 0 mg
Szampan – 0 mg
Ajerkoniak – 200 mg*
*wartość wyliczona na podstawie zawartości białka
ŹRÓDŁA
1.Objawy i skutki nadużywania alkoholu – A Ryszkowski, A Wojciechowska, Z Kopański , I Brukwicka, Y Lishchynskyy , M Mazurek
2.https://zpe.gov.pl/a/alkohole—wplyw-na-organizm-czlowieka/D15FOrOqp
3.https://www.wspolczesnadietetyka.pl/psychodietetyka/wplyw-alkoholu-na-organizm
4.Wpływ alkoholu na wybrane jednostki chorobowe. Wino czerwone – fakty i mity. Przegląd badań klinicznych (według EBM – dr n. med. Michał Wiciński , Agnieszka Soroko, Piotr Niedzwiecki, Katarzyna Ciemna, mgr Bartosz Malinowski, dr n. med. Elżbieta Grześk, dr n. med. Katarzyna Szadujkis-Szadurska
5.Wpływ alkoholu na układ odpornościowy – przegląd badań – M.M. Jankowski, B. Ignatowska-Jankowska, K. Kumański, B. Witek, A.H. Świergiel
6.https://www.biziel.umk.pl/assets/files/CZY_PICIE_ALKOHOLU_MA_WPLYW_NA_ORGANIZM.pd
7. Kunachowicz, H (red.), Tabele składu i wartości odżywczej żywności, PZWL, Warszawa 2021